Home

Achtergrond

Verbod asbestdak toch nog onzeker

Al jaren wordt hard gewerkt om asbestdaken te verwijderen. Maar de Eerste Kamer heeft nog steeds niet ingestemd met de wet die dit verplicht. En op grond van recente onderzoeken door onder meer TNO, zijn sommige fracties in de Senaat erg kritisch. Eind mei behandelt de Eerste Kamer het wetsvoorstel.

In het kort:

  • 46 miljoen m2 (39%) asbest gesaneerd sinds 2014
  • Asbestdak op 35% van de agrarische gebouwen
  • Eind mei beslist Eerste Kamer over verbod


Van verwerende asbestdaken kunnen asbestvezels vrijkomen, die schadelijk zijn voor de gezondheid. Voor het kabinet is dit reden om de daken per 2025 te willen verbieden. In 2024 zijn alle asbestdaken 30 jaar of ouder en dan gaat het verweren sneller. Het risico van verspreiding van asbestdeeltjes bij brand of andere incidenten is nog een extra stimulans om de sanering van deze daken te versnellen.

Subsidie voor asbestsanering

In de aanloop naar het verbod werd in 2016 een subsidieregeling geopend om eigenaren van daken met asbest te stimuleren hun asbestdaken te vervangen. De regeling was een succes: jaarlijks werden budgetten uitgeput en eind 2018 was het totale budget van € 75 miljoen op. De subsidieregeling loopt vooruit op de wet die asbestdaken verbiedt per 2024. Doel van de regeling is om de sanering op gang te helpen.

Lees verder onder de afbeelding.

Gebrek aan saneringscapaciteit

De opdracht om alle daken te verwijderen blijkt zeer ambitieus. Saneerders, regionale overheden en eigenaren van panden vrezen dat het niet haalbaar is om alle daken op tijd te verwijderen vanwege gebrek aan saneringscapaciteit of doordat eigenaren sanering niet kunnen betalen. Ondanks die zorgen stemde de Tweede Kamer in oktober voor het wetsvoorstel. Alleen SGP stemde tegen. De Tweede Kamer verlengde de termijn wel van 1 januari naar 31 december 2024.

Subsidiepotjes zijn leeg

Nadat de € 75 miljoen aan nationale subsidie op is, zijn volgens RVO.nl ook alle provinciale subsidiepotjes leeg. Voorlopig lijkt er niks nieuws te komen. Wel wordt gewerkt aan een nationaal fonds waar leningen aangevraagd kunnen worden voor asbestsanering. Er zijn ook enkele provinciale regelingen. Overijssel biedt een lening voor gereduceerd tarief en het Limburgse budget voor verduurzaming van woningen kan ook voor asbestsanering gebruikt worden.

Lees verder onder de foto.

Volgens een recente studie van TNO en de universiteiten van Utrecht en Nijmegen in opdracht van woningcorporatie Aedes zijn asbestdaken minder gevaarlijk dan eerder gedacht. - Foto: Ruud Ploeg
Volgens een recente studie van TNO en de universiteiten van Utrecht en Nijmegen in opdracht van woningcorporatie Aedes zijn asbestdaken minder gevaarlijk dan eerder gedacht. - Foto: Ruud Ploeg

Eerste Kamer kritisch

Of de Eerste Kamer ook voor het wetsvoorstel gaat stemmen, is maar zeer de vraag. Uit de schriftelijke vragenronde van de Eerste Kamer blijkt dat de Eerste Kamerfracties van CDA, VVD, PVV en SGP zeer kritisch zijn over het wetsvoorstel. De fracties vragen zich af of het wetsvoorstel wel haalbaar en betaalbaar is en of het proportioneel is ten opzichte van het doel dat ermee wordt nagestreefd. Partijen zinspelen op uitstel of zelfs afstel van het wetsvoorstel.

Gezondheidsrisico van asbestdaken

De belangrijkste reden voor de kritische opstelling is een nieuw onderzoek van TNO en universiteiten van Utrecht en Nijmegen waaruit blijkt dat het gezondheidsrisico van asbestdaken aanzienlijk kleiner is dan gedacht. Tijdens een technische briefing in de Eerste Kamer bleek dat zowel vertegenwoordigers vanuit de gezondheidszorg als vertegenwoordigers van huiseigenaren, wooncorporaties en LTO tegen het wetsvoorstel zijn.

Lees verder onder de foto‘s.


  • Medewerkers van sloop- en loonwerkbedrijf De Covik saneren een asbestdak in Vorden (Gld.. De sanering van asbestdaken loopt rustig door, ondanks onzekerheid over de wet en een lege subsidiepot. - Foto's: Jan Willem Schouten

    Medewerkers van sloop- en loonwerkbedrijf De Covik saneren een asbestdak in Vorden (Gld.. De sanering van asbestdaken loopt rustig door, ondanks onzekerheid over de wet en een lege subsidiepot. - Foto's: Jan Willem Schouten

  • Het kabinet wil de veiligheidsmaatregelen bij asbestsanering aanpassen. Wanneer de risico’s beperkt zijn, zijn onnodig dure of overdreven beheersmaatregelen niet nodig. De veiligheid en gezondheid van werknemers moet wel beschermd zijn.

    Het kabinet wil de veiligheidsmaatregelen bij asbestsanering aanpassen. Wanneer de risico’s beperkt zijn, zijn onnodig dure of overdreven beheersmaatregelen niet nodig. De veiligheid en gezondheid van werknemers moet wel beschermd zijn.

Concentratie asbestvezels

Volgens Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van veiligheid van Radboud Universiteit Nijmegen, is de concentratie asbestvezels in de buitenlucht momenteel 20 tot 200 vezels per kubieke meter, afhankelijk van de plek in Nederland. Dit is volgens de Gezondheidsraad een verwaarloosbaar risico voor de volksgezondheid. Helsloot constateert daarmee dat asbest in de buitenlucht een verwaarloosbaar risico is voor de volksgezondheid en dat het verwijderen van asbestdaken dan ook geen positief effect heeft op de volksgezondheid. Helsloot stelt zelfs dat de overheid het risico loopt aansprakelijk te worden gesteld voor de kosten van het verwijderen van asbest, omdat de overheid geen wetten op mag leggen zonder dat daar een goede reden voor is.

Asbestkanker

Ben Rozema van GGD Amsterdam ziet meer in de invoering van een systeem waarbij daken die er slecht aan toe zijn, als eerste worden vervangen. Rozema wijst erop dat het aantal mensen met asbestkanker de laatste jaren fors is afgenomen. Het type asbest dat in daken is gebruikt – witte asbest – is bovendien minder schadelijk voor de gezondheid dan bijvoorbeeld het type dat in de scheepsbouw werd gebruikt.

Ministerie blijft bij verbod asbestdaken

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vindt dat het rapport geen nieuwe inzichten biedt voor het beleid om asbestdaken te verbieden. Het wetsvoorstel is gebaseerd op onderzoek van de Gezondheidsraad uit 2010, waaruit bleek dat asbest gevaarlijker was dan gedacht. Het ministerie wil het verbod per 2025. “Hierin ligt een balans tussen enerzijds zo spoedig mogelijk de bron van asbestvezels – en dus de risico’s voor de omgeving – aanpakken en anderzijds de inzet die nodig is om de saneringsoperatie uit te kunnen voeren”, aldus een woordvoerder.

RIVM: haal bron van asbest weg

Later invoeren van een verbod zorgt ervoor dat er langer asbestvezels vrijkomen, maar ook dat daken verder verweren waardoor de saneringskosten kunnen toenemen, omdat de sanering in een andere risicoklasse kan vallen, legt het ministerie uit.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) reageert dat het altijd beter is voor de volksgezondheid om de bron van asbest weg te halen. Ook vertegenwoordigers van de asbestbranche zijn voor het wetsvoorstel. Ze vrezen voor de volksgezondheid als door uitstel van de wet veel eigenaren wachten met saneren.

LTO: ‘Subsidie is geen drijfveer meer om te saneren’

De vraag wat boeren nu moeten doen – saneren of niet? – is met het oog op de lopende discussie een lastige vraag volgens bestuurder Ard Mooij van LTO Nederland.

“De Eerste Kamer moet het wetsvoorstel nog goedkeuren. Verder onderzoekt de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) in opdracht van het ministerie de gezondheidsrisico’s bij verschillende saneringsmethoden. De uitkomsten kunnen ertoe leiden dat sanering van asbestdaken in een lagere risicoklasse komt”, aldus Mooij.

Kortom, het veld is nog volop in beweging. “Ondanks het ontbreken van duidelijkheid is het verstandig om te saneren als dat de ondernemer past. Als het dak aan vervanging toe is, in combinatie met een energieproject. De subsidie van het rijk kan geen drijfveer meer zijn. Die pot is leeg en de kans is klein dat er vanuit het rijk opnieuw subsidie beschikbaar wordt gesteld”, aldus Mooij.

Rabobank

Rabobank houdt bij het verstrekken van financiering rekening met asbestdaken. “Ze moeten er wel af. Daar moet dan wel geld voor beschikbaar zijn”, aldus een woordvoerder van de bank.

Coöperatie Asbestschakel

Jeroen Klinkhamer is 2 jaar geleden de coöperatie Asbestschakel gestart, een samenwerkingsverband van 20 verschillende bedrijven waaronder inventarisatie bureaus, slopers, asbestverwijderaars, bouwbedrijven, installateurs en toeleveranciers van materialen. De coöperatie biedt totaaloplossingen voor daken en adviseert over asbestsanering. Het asbestdakenverbod gaat er volgens hem gewoon komen.“Het saneren en nieuwe daken terugbrengen wordt alleen maar duurder. Laat het doen als het kan”, aldus Klinkhamer. Hij vreest dat een negatief besluit van de Eerste Kamer grote gevolgen zal hebben voor de saneringsbranche.

De capaciteit om te saneren is er

Vrees voor ontslag

Door de huidige onzekerheid merkt Jeroen Klinkhamer dat er wel offertes worden aangevraagd, maar dat de opdrachten nog niet worden gegeven. Sommige saneerders vrezen daarom mensen te moeten ontslaan en investeringen in materieel worden af- of uitgesteld. “Als de wet niet door gaat, gaat er veel kennis en kunde verloren uit de sector. Er wordt veel gezegd dat er onvoldoende capaciteit is om het doel te halen. Dat is niet waar. De capaciteit is er, maar dan moet er wel duidelijkheid zijn dat de wet er komt.”

Woningbouwcorporaties ook tegen huidige wetsvoorstel

De vereniging van woningbouwcorporatie Aedes is ook tegen het wetsvoorstel in de huidige vorm, net als LTO. Portefeuillehouder Alfred Jansen vindt de wet buitenproportioneel. “Eerder waren we ook al kritisch in verband met de kosten en de beschikbare saneringscapaciteit. Nu wetenschappelijk is bewezen dat de daken ook niet zo schadelijk zijn als gedacht, zijn we tegen het wetsvoorstel”, legt hij uit.

Saneren in de praktijk

Ondanks alle onzekerheid, gaat de sanering in de praktijk gewoon door, blijkt uit een rondgang langs enkele saneerders.

Bij saneringsbedrijf De Covik in Steenderen (Gld.) loopt het saneren gewoon door. “Het moet er simpelweg af”, aldus het transport- en loon- en sloopwerkbedrijf. “Het saneren is zelfs duurder geworden vanwege de gestegen btw.” De Covik moet zich aan voorwaarden omtrent het saneren houden. “Anders mogen wij niks doen.” Als men vandaag bedenkt te gaan saneren, dan kan het hele proces met wat mazzel 2 maanden duren”, aldus De Covik.

Asbestspecialist Man & Mach saneert asbest in Noord-Nederland. Veiligheidsmaatregelen kunnen volgens het bedrijf enerzijds simpeler. “Wij werken met torenkranen. Deze veiligheidsregels zijn nogal streng. Vorig jaar was zelfs sprake van een verbod op deze kraan. Dit verbod ging toen niet door. Deze veiligheidsregels zouden makkelijker kunnen. Maar ja, de veiligheid staat altijd voorop. Dus het blijft lastig”, aldus Man & Mach. De aanvragen blijven doorlopen bij het bedrijf.

Asbestsaneerder Erik Ordelman (Gld.) merkt wel een iets rustigere periode op. “Mensen wachten toch iets meer af”, zegt Ordelman. Het risicomanagement wordt volgens hem soms als overdadig gezien. “Dat geldt zeker voor het verwijderen van vensterbanken die zonder breuk en kans op emissie van vezels, weggehaald worden. Bij golfplaten is dat al weer een stuk lastiger.” Ordelman ziet wel een tekort aan personeel om alles te kunnen saneren. Het tekort aan handen en de afwachtende houding van asbesteigenaren gaan er volgens hem voor zorgen dat niet alle asbesthoudende dakplaten verwijderd zijn in 2025.

Raymond Kruyer van ECoop houdt zich bezig met het ondersteunen van burgers, bedrijven en overheden. In Friesland en Groningen is de pilot SamenZONderAsbest gestart voor het verwijderen van asbest. “Gezien de opgave om alles te verwijderen loopt de pilot – ondanks alle lege subsidiepotjes – wel door. Het probleem met saneren is dat het een hoop geld kost en uiteindelijk heb je nog steeds alleen maar een dak. Met ECoop proberen we om van het saneren geen kostenpost maar een investering te maken. Door zonnepanelen terug te plaatsen brengt het energie op en heb je meer dan alleen een dak.”

Financiering banken

LTO-portefeuillehouder Jansen vindt dat de daken uiteindelijk wel verwijderd moeten worden, maar dat dit op een natuurlijk moment moet gebeuren: als het dak versleten is. “Het saneren wordt nu steeds duurder en wanneer je je bedrijf opnieuw wil verzekeren weigeren verzekeraars gebouwen met asbestdaken. Ook banken willen soms geen financiering verstrekken voor bijvoorbeeld grond of dierrechten aan bedrijven die nog asbestdaken hebben”, zegt Jansen. Ook is het verbod nadelig voor de concurrentiepositie, omdat Nederland het enige land is waar een verbod geldt.

Eerste Kamer beslist eind mei over wetsvoorstel

Eind mei behandelt de Eerste Kamer het wetsvoorstel. Dan zal duidelijk worden of het verbod ook echt per 2025 van kracht wordt.

Medeauteur: Marleen Purmer

Of registreer je om te kunnen reageren.