Home

Achtergrond laatste update:23 dec 2008

Open vakwerkkolom biedt oplossing voor hoge kas

De trend in de kassenbouw: hoger, hoger en nog eens hoger. Daarbij leiden robotisering en bewegende teeltsystemen tot grotere overspanningen. Dat stelt zwaardere eisen aan de de constructie. Kassenbouwer Bom zocht een alternatief voor de benodigde omvangrijke kolommen. Resultaat is de innovatieve Twinlight onderbouw.Door Peter Visser

Tijdens de vorige Horti Fair benaderden twee
groentetelers hun kassenbouwer P.L.J. Bom in Naaldwijk. Het bestemmingsplan liet
toe dat zij 8 meter hoog mochten bouwen, en ze geloofden in de klimaatvoordelen
daarvan.De kassenbouwer sloeg daarop aan het rekenen, want zulke hoge
kasopstanden vragen een zware onderbouw. Rob Grootscholten van Bom: “Een kas mag
maar een bepaalde afstand zijwaarts verplaatsen. Hoe breder het glas en hoe
hoger de kas, hoe stijver de kasconstructie moet zijn.” Hierdoor zijn kolossale
kaspoten nodig. “Vroeger had je pootjes van 80 millimeter breed, nu zijn
kolommen van 140 millimeter al gebruikelijk.” Ze worden zo breed, omdat
kassenbouwers de kolommen aan de korte zijde tot maximaal 50 millimeter breedte
willen beperken, hooguit 60 millimeter bij heel hoge kassen. Anders worden ze
breder dan het spant, wat problemen oplevert met de aansluiting van het scherm.
Een breder spant monteren zou weer ongunstig uitpakken door extra
lichtonderschepping en materiaalkosten.De enorme kolommen, met niet gangbare
verhoudingen tussen lengte en breedte, vragen in het productieproces aparte
walsingen. Dit maakt ze extra duur.

Tapse vakwerk-kolomHet kassenbouwbedrijf ging intern
brainstormen over alternatieven. Een samengestelde kolom, bestaande uit twee
smalle kokerprofielen met daartussen een vakwerk, leek een logische oplossing.
Met driedimensionale programma’s, die belastingen op de kas simuleren onder
diverse windsnelheden en andere omstandigheden, werden er berekeningen op
losgelaten. Daaruit bleek een samengestelde kolom bouwkundig haalbaar. Later
zijn de sterkteberekeningen nog gecontroleerd en goedgekeurd door TNO.Op de
eerste tekeningen liepen de twee profielen over de gehele kashoogte evenwijdig.
Van buitenkant tot buitenkant was de onderlinge afstand 25 centimeter. Daardoor
staken de kaspoten onderaan flink buiten de poer uit.In tweede instantie is
toen een taps toelopende constructie gemaakt. Vanaf de helft van de kashoogte
loopt één van de profielen schuin richting de andere, tot een onderlinge afstand
van 14 centimeter, zodat de kolom onderaan netjes op de poer past. De smalle
kant van de kolom is even breed als het traliespant bovenin de kas, waardoor
beide constructiedelen één doorlopend geheel vormen. Hierdoor sluit het scherm
over de volle breedte goed aan.

Dunne kokerprofielenDe vakwerkconstructie tussen de
beide opgaande profielen geeft stijfheid in de spantrichting. De samengestelde
kolommen zijn dwars op het spant, van kopgevel tot kopgevel, met elkaar
doorverbonden door middel van horizontale schoortjes, zodat ze niet in die
richting kunnen knikken, bijvoorbeeld onder sneeuwbelasting. Tevens voorkomen
horizontale kruisschoortjes tussen naastgelegen kolommen dat de kolommen kunnen
gaan torderen om hun eigen as.De berekeningen van de samengestelde kolom,
voor een praktijkkas van ruim 7 meter poothoogte, resulteerden uiteindelijk in
twee onderling verbonden opgaande kokers van 60 x 30 millimeter, met een
materiaaldikte van 2 millimeter. Zou voor een gebruikelijke standaard
constructie zijn gekozen, dan waren kokerprofielen van 140 x 100 bij 7
millimeter nodig geweest. In dat geval was bovenop ook nog eens een ‘verjonging’
nodig, om met een apart gelast opzetstuk op de benodigde traliebreedte van 60
millimeter uit te komen.

Goedkoper bouwenDe nieuwe constructiewijze levert
arbeidsbesparing op tijdens de bouw. Verder is minder staal nodig. De standaard
profielmaten van de constructiedelen drukken eveneens de
materiaalkosten.Grootscholten: “De voorbereiding kost wel meer arbeid, omdat
je de vakwerkconstructie moet lassen. Maar nu bestaat het vakwerk nog uit
allemaal losse staafjes. In de toekomst willen we daar een profiel uit één stuk
voor maken, dat in zijn geheel tussen de twee profielen gelast kan worden. Je
hebt namelijk geen aparte trekstaven en dikkere duwstaven nodig, zoals in een
traliespant dat zowel trek- en duwkrachten op moet vangen.”Met de open
structuur van een samengestelde vakwerkkolom valt heel licht te construeren. De
exacte lichtwinst van de Twinlight onderbouw is echter lastig vast te stellen.
Grootscholten schat het op enkele tienden van procenten. Een traditionale
onderbouw onderschept slechts voor 2,5 tot 3 procent de totale
lichtonderschepping. “Daar valt heel weinig op te winnen. Wel is puur naar de
schaduwwerking van de Twinlight-kolom gekeken, die 30 procent minder was dan met
een even sterke traditionele kolom.

Economisch rekenplaatjeHet omslagpunt in kashoogte,
waar een vakwerkkolom interessanter wordt dan een standaard kolom, hangt af van
de belasting, de kashoogte en de overspanningsbreedte. Ondanks de goedkopere
constructie, vonden de telers dat een 8 meter hoge kas met samengestelde kolom
toch nog een te duur project zou worden. Kostprijstechnisch viel dat tegen. Met
een toenemende windbelasting moest ook de dekconstructie zwaarder worden.Bij
de gezochte optimalisatie werd de poothoogte teruggebracht naar 7,10 meter. Door
opoffering van een klein stukje kashoogte, kon volstaan worden met een iets
lichter dek. Daarnaast waren 3 bovenliggende gordingvakken nodig, in plaats van
4. Dit alles maakte de kas ietsje minder duur.Komkommerteler Frank van
Lipzig in Grubbenvorst vond de uiteindelijke prijs nog redelijk genoeg om de
bouw van een zo hoge mogelijke kas door te zetten. De vanaf het begin eveneens
geïnteresseerde collega-trostomatenteler haakte echter af, en koos voor een
gangbaarder 6 meter poothoogte.Frank van Lipzig: “Ik zie de grote hoogte als
absoluut klimaatvoordeel, voor vocht en CO2. Kostentechnisch kwamen we uit op
dit concept. Ik zei: dat gaan we doen. Het is ook een erg mooie kas om te zien.
Hij toont heel licht en rustig, en is toch degelijk. En door het brede 12,80
spant, hou je een mooie verhouding tussen de hoogte en de overspanning. De kas
lijkt daardoor niet zo hoog.”

Kader

Kopgevel
De Twinlight kolommen zijn ook goed toepasbaar als kopgevelstaanders in
traditionele nieuwbouwkassen. Ook daar komen enorme krachten op te staan,
bijvoorbeeld door hijsverwarming, gootophanging, gewasbelasting,
scherminstallaties en ophangprofielen voor belichting. Bij een traditionele bouw
zijn dan soms kolommen van 180 x 180 x 5 millimeter. Een nevenvoordeel van de
Twinlight kolommen is dat buizen van de gevelverwarming netjes in de
vakwerkopeningen weggewerkt kunnen worden.

Redactie GFActueel

Of registreer je om te kunnen reageren.