Home

Achtergrond laatste update:23 dec 2008

August Winkelmann

“Als het om handel gaat moet je Nederlanders vragen.”



Duitse mega asperge- en pompoenteler verkoopt dagje
uit


Onder de indruk van Berlijn anno 2006, dat zijn de Brabantse en
Limburgse aspergetelers en plantenkwekers die met LTO twee dagen in Berlijn en
omstreken zijn. Onder de indruk zijn ze vooral ook van Europa’s grootste
pompoenententoonstelling bij Buschmann/Winkelmann in Klaistow. En het meest
onder de indruk is iedereen nog wel van het megabedrijf dat niet alleen
‘tuinbouwvermaak’ verkoopt, maar ook nog indrukwekkende arealen asperge, aardbei
en blauwe bes teelt. Door Stan Verstegen


Met snelheden tot 250 kilometer per uur raast de hogesnelheidstrein op
vrijdag 15 september van Düsseldorf naar Berlijn. In de trein merk je niets van
die duizelingwekkende snelheden, hoewel de bomen buiten soms wel erg snel
voorbij schieten. Vier uur na instappen staat het gezelschap Brabantse en
Limburgse aspergetelers en plantenkwekers, voor een groot deel met partners, op
het gloednieuwe hoofdstation in hartje Berlijn. De bus voor de stadstour staat
al met open deuren te wachten.

‘TV-asperge’In Berlijn is hard aan de weg getimmerd,
sinds de muur op 9 november 1989 viel. Gloednieuwe parlementsgebouwen verrezen
naast oude gebouwen als de Rijksdag en de voormalige stadspoort, de
Brandenburger Tor. Hier en daar staan nog resten van de muur die 28 jaar lang
Oost en West Berlijn van elkaar gescheiden hield. Kronkelend door de straten
zijn de grenzen tussen Oost en West volledig vervaagd. De ‘TV-Turm’ toornt met
zijn hoogte van 365 meter boven alles uit. In de volksmond heet deze hoogste
televisiemast van Europa ‘Telespargel’, en dat spreekt het gezelschap wel aan.


Grootste pompoenententoonstellingEen dag later gaat de
reis per bus naar Klaistow, zo’n 60 kilometer ten zuidwesten van Berlijn.
Aangekomen bij Spargelhof Buschmann/Winkelmann lijkt het meer op een pretpark
annex braderie dan op een tuinbouwbedrijf. Maar dat is ook precies wat August
Winkelmann voor ogen heeft. Om te beginnen leidt hij het gezelschap rond over
wat de grootste pompoenententoonstelling van Europa blijkt te zijn. De creaties
met pompoenen doen denken aan het fruitcorso in Tiel. Schapen, bokken, koeien en
een Lanz-bull trekker van hout, zijn decoratief bezet met allerlei soorten
pompoenen in diverse kleuren. Ook liggen verspreid over het terrein
pompoenmozaïeken en er staat een toren waarop 516 soorten pompoenen te
bewonderen zijn. Winkelmann laat ook nog de grootste pompoen uit Duitsland
aanrukken, die weegt 400 kilo.
Niet de enige activiteitMaar de
pompoenententoonstelling, die tot begin november loopt, is niet de enige
activiteit die Winkelmann organiseert. Vanaf eind april tot half juni stonden
asperges centraal, gevolgd door aardbeien en vanaf eind juli tot eind augustus
blauwe bessen. En het hele jaar door organiseert hij ‘tuinbouwactiviteiten’ op
zijn bedrijf met een boerderij/restaurant dat 200 zitplaatsen telt, een eigen
bakkerij en slagerij en een complete speeltuin. De telers zien het met
bewondering aan, maar zelf zo iets op poten zetten, dat zien ze toch niet
zitten…

Bussen vol bezoekersDe bezoekers mogen in het seizoen
zelf asperges steken en aardbeien of blauwe bessen plukken. Wel wordt nageoogst
om het zaakje op orde te houden. “Wij willen de mensen kennis laten maken met
het product en wat erbij komt kijken om het te telen en te oogsten. Zo krijgen
ze meer begrip voor de teelt en het product. En ze vertellen het rond, niets
beters dan mond tot mond reclame”, verkondigt Winkelmann zijn visie, nog net
voordat ‘Die lüstige Musikanten’ het volgende nummer inzetten.Op woensdag
tot en met zondag lopen er zelfs buslijnen vanuit Berlijn naar zijn Spargelhof.
Een volwassene betaalt 7,50 euro voor een retourtje (inclusief twee gratis
sierpompoenen) en kinderen tot 12 jaar 3,50. Op deze zaterdag staan op het
parkeerterrein 4.500 auto’s geparkeerd en ten tijde van de aspergeweek stond het
zelfs buiten de parkeerplaatsen zo vol, dat de politie kwam om alles in goede
banen te leiden. “Winkelmann verstaat de kunst om mensen een gratis dagje uit
aan te bieden, en vervolgens het onderste uit de kan te halen om ze zoveel
mogelijk geld te laten uitgeven”, concludeert Leon Coenders, voorzitter van de
organiserende LTO aspergewerkgroep Limburg.

Berlijn belangrijke afzetmarktDe tuinbouwactiviteiten
zijn verdeeld over vier samenwerkende bedrijven met vier verschillende
eigenaren, waarvan Winkelmann en Buschmann er twee zijn. Twee bedrijven liggen
in deze regio en twee in de deelstaat West Falen. De bedrijven in West Falen
zijn gericht op afzet via handelskanalen; hier richten ze zich zoveel mogelijk
op directe verkoop. Die directe afzet blijft niet beperkt tot de Spargelhof.
Tijdens het seizoen staan er diverse kraampjes in de omgeving. Als de vaste
kosten per kraam van 200 à 250 euro per dag eruit komen, is Winkelmann tevreden.
Daarbij speelt het toerisme in deze bosrijke omgeving een belangrijke rol. Van
oudsher ontvluchtten Berlijners en Dresdenaren hun steden om hier hun longen te
zuiveren met schone lucht. En nog steeds vormen de 3,4 miljoen Berlijners een
belangrijke afzetmarkt.
Over het opzetten van handel in het buitenland heeft Winkelmann
overigens een eigen zienswijze: “Als het om handel gaat moet je Nederlanders
vragen. Als er een Nederlander bij de opzet betrokken is geweest, is dat een
goed teken. Als hij er daarna bij betrokken blijft, dan zit je helemaal goed.
Als hij afhaakt, hoef je er niet aan te beginnen.”

Vroege aardbeien nodigHet temperatuursverschil tussen
de regio Berlijn en West Falen is altijd vijf tot zeven graden Celsius. “In de
winter is het hier kouder, in de zomer warmer. Vroege aardbeien voor de handel
kunnen we hier niet telen door vorstrisico’s, later voor directe afzet wel. Op
15 mei vroor het hier nog 10 graden. Uit voorzorg hadden we dubbel vliesdoek op
Lambada, Cleyri en Elsanta gelegd, maar de bloemen zaten vastgevroren tegen het
doek. Cleyri is daar het gevoeligst voor, omdat de bloemstengels hoger in de
plant zitten. Bovendien was al het werk tevergeefs, want de aardbeien brachten
later ‘niets’ op. Ondanks dat we vroege aardbeien nodig hebben voor onze directe
afzet van asperges, is het areaal in West Falen om economische redenen
gehalveerd. En wat we hier gaan doen, is nog de vraag.”

Beelitzer asperges telenDe bedrijfsleider van de
aspergetak van Winkelmann, Bernhard Feigentart, geeft ’s middags in de bus op
weg naar enkele aspergepercelen uitleg over de Beelitzer aspergeteelt.
Feigentart was voor de muur viel actief op een landbouw staatsbedrijf van 8
duizend hectare met aardappelen, granen en veevoedergewassen. “Van de staat
moesten we ook 15 hectare asperges telen. Of daar ook markt voor was, maakte
niet uit. Nu teel ik nog 15 hectare zelf, naast mijn dagelijks werk bij Herr
Winkelmann.” Rijdend door kleine dorpjes is aan de staat van de huizen nu
wél te zien, dat we in de voormalige DDR zijn. En de leegstaande herenhuizen,
waarin vroeger Russen huisden, verkeren in vervallen staat. Ze staan te koop,
‘voor wie van klussen houdt’…
Beelitzer asperges is een beschermde naam. Alleen asperges uit een
straal rond 25 kilometer om Beelitz mogen zo heten. Maar maagdelijke grond is
vrijwel niet meer te vinden, dus wordt de straal met asperges rond Beelitz
steeds groter. Dat product wordt door de handel als Deutsche Spargel verhandeld.
Het areaal Beelitzer asperges ligt rond duizend hectare, verdeeld over 16
telers.

Explosieve groeiomstandighedenHet aspergeseizoen
startte hier dit jaar op 7 mei. Normaal is dat tussen 15 en 20 april. De eerste
tien dagen van het seizoen werd maar liefst 70 procent holle gestoken,
waarschijnlijk door extreme temperatuursschommelingen en groei-explosies, met
als uitschieter een dagproductie van 800 kilo Gijnlim per hectare. Aan het einde
van het seizoen lag het percentage holle nóg op gemiddeld 35 procent! De oogst
bleef dit jaar 15 procent onder het jaarlijkse gemiddelde. De rassen zijn van
Nederlandse origine: Gijnlim, Backlim en ‘een beetje’ Grolim, maar Grolim komt
niet aan de gemiddelde productie van 7 à 8 ton netto product per hectare.
Het gebruik van anticondens folie is verleden tijd. “Met wind, zon en
geen druppel regen gaat dat hier veel te hard. Veel blauwe koppen en slechte
kwaliteit. En het vervroegingseffect is maar een kleine week. Voortaan leggen we
alleen nog zwart/witte folie.”
Vanwege de zeer lichte bodem liggen op ieder perceel
bevloeiingsslangen. Daarmee werd tijdens de hitte in juli dagelijks 20
millimeter water gegeven, maar dat was eigenlijk te weinig. “Het was hier twee
weken ruim 35 graden en het kwam vijf weken niet onder de 30 graden.”
De grond verbeteren met organische mest is niet mogelijk door de
beperkte beschikbaarheid daarvan. De meeste boeren in de omgeving gebruiken het
voor eigen percelen. Groencompost wordt wel gebruikt, maar dat heeft minder
effect. De rijafstand is met 2 meter afgestemd op de (vrij oude) mechanisatie,
ook omdat land hier geen beperkende factor is. Die machines staan hoofdzakelijk
buiten, zonder overkapping. In het seizoen lopen er 140 zelf gemaakte
oogstwagens die nu in de was- en sorteerloods staan. Voor sommige mensen is het
een dagtaak de accu’s te verwisselen en weer op te laden.

Arbeid hét ‘thema’Over de arbeidsvoorziening maakt
Winkelmann zich grote zorgen. “In dit ‘Landkreis’ is het percentage werklozen
17 procent. Veel potentiële arbeidskrachten, zou je zeggen, maar dat is niet
het geval. Het wordt steeds moeilijker om aan voldoende personeel te komen.” Nu
heeft hij er ook wel behoorlijk wat nodig om alles geoogst te krijgen. “Dit jaar
werd 50 procent van de benodigde arbeid met Polen ingevuld en 50 procent met
Roemenen.” En wat als hij structureel niet aan voldoende personeel kan komen?
“Dan zal het areaal asperge zakken en/of de productie gaat naar andere landen.
Maar als de politiek ‘vernünftig’ blijft, hoeven we hier niet weg. Het voordeel
van Polen is dat ze altijd willen werken, het nadeel dat ze duurder zijn dan
Roemenen. Maar als ze goed presteren, verdien je dat weer terug.”
Het liefst betaalt hij zijn personeel op stuksbasis, maar een vast loon
per maand kan ook. “Ongeveer een kwart krijgt per maand betaald, de rest per
stuk. Dat is een vrijwillige keuze, maar die per stuk werken, presteren meer en
verdienen dus meer.” De prestaties worden met handcomputers en barcodes op het
veld per steker vastgelegd. De moderne barcodes staan in schril contrast tot de
oude vrachtwagens die nog een erfenis zijn uit de DDR tijd, ze mogen niet meer
op de openbare weg. Via de barcoderegistratie wordt de oogstprestatie en
geoogste gemiddelde stengeldikte van de oogsters vergeleken met het
bedrijfsgemiddelde en verrekend in de beloning.

Twee voormalige kazernesAls huisvesting heeft
Winkelmann twee voormalige kazernes gekocht. Daar wordt het personeel met bussen
opgehaald. Bij één kazerne is een werkplaats ingericht om te verpakken. De
asperges voor de handel worden daar in ijswater heen gebracht vanuit de
genoemde, 15 kilometer verderop gelegen, centrale was- en sorteerloods. Daar
draaien in het seizoen vier Espasolijnen dag en nacht. Alleen volle ladingen
‘LKW’s’ van 7,5 ton rijden richting Berlijn en Dresden. Of, zo als Feigentart
het zegt: “Produceren kan iedereen, verkopen is een kunst. En dat kunnen de
heren hier perfect.”
En op klanten wordt niet gemopperd maakt
bedrijfsleider Feigentart de buschauffeur duidelijk als op de terugweg naar
Klaistow een BMW met een Berlijns kenteken onhandig vóór de bus probeert
te draaien. “Dat zijn onze klanten, die moet je in ere houden.”




Bron: Weekblad Groenten & Fruit, week 42

Redactie GFActueel

Of registreer je om te kunnen reageren.