Home

Achtergrond laatste update:23 dec 2008

Spelen met bestuiving in belicht tomatengewas

Sinds een aantal jaren worden in de belichte tomatenteelt hommelkolonies gevolgd om beter inzicht te krijgen in de natuurlijke bestuiving in deze teelt. Duidelijk werd dat niet alleen de lichtomstandigheden buiten de kwaliteit van de bestuiving beinvloeden, maar ook de planten en bloemen in de kas. Die wetenschap heeft gevolgen voor het te volgen belichtingsregime.Door Remco Huvermann en Ed MoermanKoppert Biological Systems, Berkel en Rodenrijs

In het afgelopen jaar werd in de tomatenteelt weer meer belicht dan in 2003. Het areaal belichte teelt groeide naar schatting van 70 naar 120 hectare. Er werd daarnaast ook intensiever belicht. Telers zijn wat dat betreft eigenlijk altijd op zoek naar het maximaal haalbare, met als doel zoveel mogelijk rendement uit hun investering in belichting te halen. In verband hiermee volgde Koppert Biological Systems in Berkel en Rodenrijs sinds het seizoen 2002/03 op een aantal tomatenbedrijven de bestuiving in belichte tomatengewassen. Door ingezette hommelkolonies kritisch te volgen, kon het advies over de inzet van deze bestuivers worden aangescherpt. Want het ene seizoen is het andere niet. Duidelijk werd dat het op elkaar afstemming van bestuiving en belichtingsregime complex is.'s Ochtends beginnenIn het ene seizoen kan de hoeveelheid natuurlijk licht sterk varieren met de hoeveelheid licht in het andere seizoen. Zo waren er eind 2004 minder, en begin 2005 juist meer zonuren dan in het seizoen ervoor. Een en ander heeft uiteraard effect op het aantal uren dat een tomatengewas kunstmatig wordt belicht, maar ook op het vlieg- en bestuivingsgedag van hommels die in de belichte kassen worden uitgezet. In de afgelopen maanden werd in onderzoek van Koppert duidelijk dat boven de lampen geplaatste nestkasten niet effectiever waren dan kasten die onderin het gewas stonden. Zo'n 2 meter boven de grond lijkt op dit moment dan ook de beste positie voor nestkasten. Tomatentelers was geadviseerd om pas om 6.00 uur 's ochtends met belichten te beginnen, maar dit advies werd meestal niet opgevolgd. Omwille van het rendement van de lampen ging de belichting vaak al om middernacht van start. De bloemen openen zich dan vaak al om 02.00 uur en sluiten zich weer rond 14.00 uur. Zeker in perioden met korte dagen is het aantal effectieve bestuivingsuren dan beperkt en dat is een handicap voor een goede bestuiving. Hommels helpenDeze winter is onderzocht op welke manier hommels in dit moeilijke jaargetijde kunnen worden geholpen. In de afgelopen maanden werden veel hommels aangetroffen die aan het gewas of de kasconstructie hingen, vaak met stuifmeel aan de poten. De 'verdwaalde' hommels hadden een lege maag en dus geen brandstof meer om terug te vliegen naar hun nestkast. Degene die de reis naar huis wel haalde, had moeite om de ingang van het eigen huis terug te vinden. Samen met bestuivingsdeskundigen van het PPO is vervolgens nagedacht over mogelijke oplossingen, waarvan er enkele in de praktijk op waarde zijn beoordeeld. Door de locaties van nestkasten te markeren met gekleurde vlaggen en een contrasterende kleur op onderdelen van een kast aan te brengen, werd geprobeerd de hommels te helpen bij hun orientatie. Verder werd bekeken of de inzet van grotere kolonies hommels hielp om het verlies van 'werksters' te compenseren. Het verlies van deze hommels verzwakt namelijk de kolonie, die daardoor een korte levensduur heeft. Ook werd een systeem met automatisch bediende vliegopeningen ingezet. De uitvliegopening van de kasten wordt daarbij op een van tevoren vastgesteld tijdstip automatisch geopend en gesloten.Het effect van de maatregelen werd gemeten door met stuifmeel terugkerende hommels te tellen en door de ontwikkeling van de kolonie tegen het eind van de levensduur te beoordelen. Het automatische vliegopeningsysteem leverde het meeste voordeel op: zo'n 20 procent meer bestuivingscapaciteit. Starten met grotere kolonies leidde ook tot enige verbetering, maar dit hangt wel nauw samen met de omstandigheden in de kas (kwaliteit bloemen en hoeveelheid daglicht). Zijn de omstandigheden slecht, dan maakt het niet uit wat wordt er wordt ingezet. Zijn de omstandigheden in de kas echter goed, dan voldoen standaard kolonies hommels ook prima. Met extra grote kolonies is het wel mogelijk sneller de bestuivingscapaciteit te vergroten (= 'repareren'). Het gebruik van gekleurde vlaggen als orientatiepunt bij de nestkasten had nauwelijks effect. Spel leren spelenErik van Santen van Koppert begeleidde een groep tomatentelers die belichten. Een intensieve registratie en vergelijking van bedrijfsgegevens vergrootte het inzicht in de invloed van diverse factoren op het bestuivingsresultaat. Er kwamen grote verschillen in de bestuiving op de diverse bedrijven aan het licht, maar ook grote verschillen in het aantal ingezette hommelkasten en het belichtingsregime. In de moeilijkste situaties werd op enkele bedrijven, naast de inzet van hommels, ook nog korte tijd getrild of getikt. Duidelijk werd dat niet alleen de lichtomstandigheden de kwaliteit van de bestuiving beinvloeden, maar dat ook de kwaliteit van planten en van de bloemen er invloed op hebben. Telers die de belichtingsduur het meest optimaal afstemden op de ontwikkeling van het gewas en de plantbelasting, haalden gemiddeld het beste bestuivingsresultaat. Concreet betekent dit dat de belichtingsduur pas mag worden opgeschroefd als er voldoende gezette vruchten aanwezig zijn om de gevormde assimilaten te benutten. In dat geval leidt een goede vruchtzetting ook tot een goede vruchtkwaliteit. Zijn die voldoende gezette vruchten er niet, dan resulteert een lange belichtingsduur in een vegetatief gewas met mogelijk een slechte bloemkwaliteit.De aanwezigheid van virus speelde in enkele gevallen ook een rol bij een mindere bloemkwaliteit. Wanneer er geen goede bloemen zijn, stoppen de hommels al snel met het bloembezoek, zelfs als de overige omstandigheden in orde zijn. Met andere woorden: een goede kwaliteit belichte tomaten telen is een spel dat een teler moet leren spelen!KaderGoede bestuivingEen automatisch vliegopeningsysteem voor hommels leidt tot ongeveer 20 procent meer bestuivingscapaciteit. Starten met grotere kolonies hommels verbetert de bestuiving enigszins, maar bij goede omstandigheden doen standaard kolonies het ook goed. Met extra grote kolonies is sneller repareren wel mogelijk. Gekleurde vlaggen in de buurt van nestkasten plaatsen als orientatiepunt voor hommels heeft nauwelijks effect. Een goede bloemkwaliteit ontstaat als de belichtingsduur pas wordt opgeschroefd op het moment dat er voldoende gezette vruchten zijn om de gevormde assimilaten te benutten.

Redactie GFActueel

Of registreer je om te kunnen reageren.