Glas

Nieuws

‘Leren telen onder leds kost tijd’

‘Leds hebben zich in de groenteteelt onvoldoende bewezen om er nu al in te investeren’ was een stelling in het House of Technology op de Horti Fair, waar Wageningen UR Glastuinbouw onderzoeker Tom Dueck en led-leverancier Jeroen van Velzen van Lemnis lighting over discussieerden.

Van Velzen is het met de stelling oneens: “Qua technologie is het bewijs al geleverd dat je met leds kunt telen, al gaat de introductie minder hard dan gedacht. Het kost tijd om de ontwikkelde systemen te optimaliseren.
Dueck is behoudender: “Leds zijn al jaren geleden geïntroduceerd. We proberen te leren hoe we moeten telen onder die leds. Dat kost tijd. Leds vragen een andere teeltstrategie dan we gewend waren bij Son-T. Dat leerproces vraagt tijd, voordat led-belichtbelichting echt gereed is voor marktintroductie.”

Claims in praktijk onhaalbaar
Lemnis begon met de claim dat leds twee keer zo efficiënt zouden zijn dan Son-T, maar dat voordeel bleek in de praktijk in tomatenteelten duidelijk minder te zijn. Van Velzen: “Die claim was gebaseerd op de hogere absorptie in het chlorofyl. In gesloten systemen, waarbij we het licht en klimaatomstandigheden helemaal onder controle kunnen houden, blijkt daadwerkelijk dat met een lager lichtniveau hogere producties zijn te realiseren.”
Onder praktijkomstandigheden vallen producties onder leds tot nu toe echter nog tegen bij de verwachtingen vooraf. Van Velzen: “Als je leert hoe je er mee moet telen, kom je al een stap verder. Er is al veel geleerd. Als het even tegenzit, moet je niet gelijk een streep door de rekening zetten. We moeten andere parameters leren oplossen, zoals de benodigde warmte in de kop. In proeven hebben we dat tot nu toe nog nooit helemaal kunnen optimaliseren.”

Samenwerking nodig
Al die experimenten. Zou het niet beter zijn om eerst een led-product goed uit te werken, voordat je gaat introduceren en dingen gaat roepen? Van Velzen: “Je kunt goede led-belichting niet ontwikkelen in een achterkamertje, en er dan pas mee naar buiten komen. Er is juist samenwerking met andere partijen nodig om kennis te delen, om sneller tot werkende concepten te komen. Daarvoor is het nodig om vroegtijdig te communiceren en naar buiten te treden.”
Dueck: “De technische ontwikkeling en de ontwikkeling van bijbehorende teeltmaatregelen moeten samengaan. Je kunt niet eerst goede ledjes maken, en dan pas leren hoe je ermee moet telen.” Daarmee is het echter nog te vroeg om al te spreken over een marktrijp product. “Met een hoge lichtintensiteit zijn leds nog lastig in te zetten met oog op de assimilaten-verwerking.”

Warmtebehoefte tomaat
In Wageningse proeven bleken planten onder Son-T beter te presteren dan varianten met (gedeeltelijk) leds. Een zware tegenvaller voor de led-techniek? Dueck: “Nee, maar mogelijk zijn keuzes bij de opzet van de proef achteraf niet goed geweest. Er kwam bij de leds te weinig stralingswarmte in de kop van het gewas. Ook bleek het fijne ras Sunstream meer gelimiteerd in assimilatenverdeling en minder lichtgelimiteerd dan grovere tomaten.”
Van Velzen: “Wel is de huidige generatie leds al 25 procent zuiniger dan Son-T, in hoeveelheid PAR-licht die uit een bepaalde hoeveelheid energie komt die je er in stopt. Tomaat is toevallig een gewas waar je ook veel warmte nodig hebt. Maar sla en kruiden zijn voorbeelden van groentegewassen waar je helemaal geen problemen hebt met de warmtebalans.”
Dueck: “Maar er staan veel hectares tomaat en roos. Juist die teelten vragen veel belichting, zodat daar de grote stap in energiebesparing valt te realiseren.”
Micro-groententeler Rob Baan reageert vanuit de toehoorders dat onderzoek zich niet – zoals nu gebeurt - eerst zou moeten richten op grote en teelttechnisch ingewikkelde teelten. Een meer structurele aanpak zou zijn om eerst te leren van ervaringen in kleine gewassen, waar leds al wel snel goed werken, om die teeltervaringen daarna dan verder uitbouwen naar complexere teelten. Dueck zou wel willen, maar onderzoeksgeld komt nu eenmaal van tomatentelers, die onderzoek in hun teelt willen.

Leren van kleine gewassen
De vraag wordt gesteld of je als teler niet beter kunt wachten met investeren, omdat leds nu net als computers al verouderd zijn op het moment dat je ze koopt, door de steeds verbeterende techniek. Van Velzen: “Led-systemen worden inderdaad telkens efficiënter. De stappen die we vooruit maken worden wel steeds kleiner, maar er zijn nog wel steeds verbeteringen. Nu zitten we op 2,2 micromol per Joule efficiëntie bij leds, tegenover 1,8 tot 1,9 bij Son-T. Binnen drie jaar verwacht ik dat dit getal bij leds nog omhoog gaat naar 2,3 of 2,5 micromol per Joule. Maar je moet daar niet op wachten. Als de business-case gunstig is, dan moet je het nu al doen. Elk jaar dat je wacht, verspil je energie. Als het echt niet rendabel zou zijn, waren telers met leds dit jaar al gestopt.”

Bron: Groenten & Fruit – Auteur: Peter Visser

Of registreer je om te kunnen reageren.