Glas

Achtergrond laatste update:23 dec 2008

Leds dichtbij gewas leveren effectief groeilicht

Paprikateler Jack Alblas in Kwintsheul experimenteert met ledverlichting. De ervaringen zijn nog pril, maar toch ziet hij al enkele duidelijke reacties van het gewas. Waar de meeste collega’s armaturen hoog in de kas monteren, net als traditionele gaslampen, hangt hij ophijsbare strips met ledjes tussen het gewas.DOOR PETER VISSERpeter.visser@reedbusiness.nl

Paprikateler Jack Alblas in Kwintsheul loopt met
directeur Marc van der Ende van led-leverancier Flowmagic uit dezelfde plaats,
door de kas. Op diverse plaatsen hangen lange metalen strengen ledlampen net
boven een rij planten. Sommige geven alleen wit licht, andere hebben combinaties
van verschillende kleuren licht.Leverancier Flowmagic ontwikkelde en maakte
starters-units om er praktijktesten mee te doen. Van der Ende: We hebben ze in
drie varianten, om verschillen te kunnen zien: wit ‘daylight’, een
rood-blauwcombinatie en rood-wit-blauw. Telers roepen al snel dat ze niets
kunnen zien aan een klein proefje. Met de grote spreiding van een SON-T lamp
bovenin de kas is dat ook zo, maar bij leds kun je op 10 vierkante meter al zien
of er iets gebeurt. Het licht hangt vlak boven het gewas.”De praktijkproeven
moeten een betere indicatie geven over de optimale toepassing van leds. “Welke
kleur en lichtintensiteit heb je nodig, hoeveel uur per dag en in welk
groeistadium. We weten het nu nog niet. Zelfs binnen één kleur heb je nog veel
variaties in golflengte. Als je net de verkeerde kleur rood kiest, kun je
helemaal verkeerd zitten voor de plant.”Ondanks de proeven heeft Van der
Ende al wel een eerste visie op kleuren licht: “Naar mijn mening is gebleken dat
je niet kunt volstaan met alleen maar blauw en rood. Je hebt het tussenliggende
deel van het spectrum ook nodig. Spectraal bezien komt het witte ‘daylight’ het
dichtst bij natuurlijk daglicht. De plant pakt uit dat bredere spectrum dan zelf
wat hij nodig heeft. Dat werkt volgens mij nog het beste als basis.”

Snellere groei“Ik zag direct resultaat”, zegt Alblas
over zijn proeven met led-belichting. “Rood-wit-blauw geeft een donkerder
gekleurd gewas. Err is echter nog geen groeivoordeel te zien. Bij rood-blauw zie
ik nog nauwelijks effect.”Onder een streng met witte ledlampjes steken de
koppen van de planten duidelijk uit boven die van de onbelichte planten in de
kas. Alblas: “Maar de internodieën zijn niet gerekter. Het is gewoon een grotere
plant. Net of je eerder hebt geplant. In zes weken realiseer je een plant die
overeenkomt met een plant die een week eerder zou zijn geplant.”Hij heeft
niet de ambitie om een proeftuin voor leds te zijn en zal het gewaswerk dus
aanpassen aan de plantreacties onder de diverse kleurcombinaties van leds. “Ik
zorg gewoon dat het slaagt. De extra mogelijkheden die je hebt met leds moeten
‘een plus’ worden voor de teelt.”

Opstarten bij daglichtBij de start van de teelt is
ledbelichting nog niet direct ’s nachts inzetbaar, is de ervaring van Alblas.
“In de zettingsperiode, de eerste 3,5 week vanaf het moment dat is geplant, moet
je alleen meebelichten met het buitenlicht. Anders buigt het bloemetje te weinig
af en krijg je later te weinig zaad. Is de eerste zetting er eenmaal, dan
reageren de bloemen niet langer negatief op in het donker bijbelichten en blijft
het verder goed gaan.”Hij belicht ’s ochtends vanaf 3.00 uur. Omdat de proef
middenin een verder onbelichte kas ligt, heeft ’s avonds belichten geen zin.
“Met de onbelichte teelt ga je in de avond naar een voornacht. Daardoor wordt
het zo koud in de kas dat extra belichting geen effect meer heeft op het
gewas.”Er hangt per plant nu 2,5 Watt aan ledvermogen. “Vorig jaar deden we
een proefje met 1 Watt per plant. In het voorjaar leidde dat al tot meer groei.
Pas na de langste dag echter ontstond een meerproductie ten opzichte van de
onbelichte planten, waarschijnlijk door de grotere plant die onder leds staat.
Een ‘plant maken’ lukt best, dat kun je zo zien, maar een extra vrucht aanmaken
is nog een heel ander verhaal. Daar treden verliezen op.”

Licht met weinig warmteLopend door de gewasrijen is
nog vocht te zien op bladeren in de kop van de plant. Dit ondanks dat de
led-armaturen er nog geen 20 centimeter boven hangen. “Son-T zorgt direct voor
verdamping. Leds doen dat niet. Die geven geen stralingswarmte af.”Aan de
achterkant geven leds wel warmte af. Als de lampjes te heet worden, gaat dit ten
koste van de levensduur. Bij grote clusters van dicht opeen gemonteerde leds is
waterkoeling nodig. Bij niet-watergekoelde strengen zou dit pas gebeuren als de
directe omgeving een temperatuur van meer dan 60 graden Celsius bereikt, terwijl
de installatie aan staat. Dit komt in de praktijk niet voor. Bij de lange
strengen vlak boven het gewas volstaat passieve koeling via de lucht. Van der
Ende: “Door slim te koelen is geen actieve koeling nodig. Dat kleine beetje
warmte kun je nog goed gebruiken bij de kop.”Een led geeft een
puntbelichting, waardoor de lichtinvloed sneller afneemt dan bij
hogedruk-natriumlampen, bij een grotere afstand tot de lichtbron. Van der Ende:
“Daar heb je weinig last van, juist omdat je de leds zo dichtbij het gewas kunt
hangen. Dat is nou net de kracht van leds.” Alblas vult aan dat belichting
vlakbij de plant het gunstigst is. “Theoretisch kan een plant zelfs meer
dessimileren dan assimileren als de leds te ver van de plant hangen. Belicht je
te lang met te weinig intensiteit, dan vallen er bloemen af.” Ook op bedrijven
met SON-T-lampen bleek al dat het gewas in schaduwplekken soms slechter groeide
dan onbelichte planten.

Kader

Lichtuitstoot valt weg
De avond begint te vallen. Onder de gekleurde ‘in-line’ leds krijgt de ene
plantkop op het oog alleen rood licht en een plant verderop alleen blauw licht.
Van der Ende: “Via een spectrummeter blijkt echter toch dat elke plant zowel
blauw als rood licht krijgt. Daarbij is de kop trouwens niet eens zo
interessant. Die krijgt zóveel zonlicht, dat het ledlicht in verhouding niet
veel doet. Nu hangen de strengen nog recht boven de kop, net erboven, maar
straks komen ze in de V tussen het gewas terecht. Dan hangen ze nog steeds
effectief dicht bij de bladeren, maar met een betere lichtspreiding.” Het
wordt nog donkerder. Op het energiescherm bovenin de kas is niet of nauwelijks
enig effect van het groeilicht waar te nemen. Van der Ende: Van leds zo dichtbij
de plant heb je geen last van lichthinder.” Bij de zijgevels zal wel een goede
afscherming nodig zijn, voor de horizontale uitstraling.Installatie van de
lange in-line led-armaturen is eenvoudig. Het is een kwestie van met de streng
ledjes het pad in lopen, in een paar haakjes hangen en de stekker in het contact
stoppen. Alles is voorgemonteerd. Lampjes en stroomvoorziening zijn gegoten in
waterdicht kunststof (polyurethaan).

Kader

Bedrijfsgegevens

Teler: Jack AlblasLocatie: KwintsheulOppervlakte: 1,2
hectareTeelt: rode paprika

Redactie GFActueel

Of registreer je om te kunnen reageren.