Glas

Achtergrond laatste update:23 dec 2008

Energie-efficiëntie in tomaat kan hoger

Het energieverbruik verminderen wordt steeds belangrijker om de tomatenteelt rendabel te houden. Kennis- en adviesbureau Green Q denkt dat een nog hogere energie-efficiëntie mogelijk is. Zij biedt tomatentelers handreikingen om met de huidige middelen nog meer energie te besparen.DOOR WILLEM VALSTARKennis- en adviesbureau Green Q, Bleiswijk

Energiebesparing in de tomatenteelt begint bij een
goede balans in de plant. Het is daarvoor belangrijk dat de behoefte aan licht
van het gewas is afgestemd op de instraling die in een bepaalde periode wordt
verwacht. Dit voorkomt dat planten te sterk of te zwak worden en dat ze dan ‘in
balans’ moeten worden gestookt. Kennis- en adviesbureau Green Q in Bleiswijk
ontwikkelde in dit verband de zogenoemde Green-Scheduler, waarmee voor elke
periode de juiste plantbelasting is te berekenen. De plantbelasting is te
sturen door de aanmaak van extra stengels, door de snelheid waarmede vruchten
worden aangemaakt of door vruchten te snoeien. Door een goede afstemming tussen
plantbelasting en instraling te vinden blijft het gewas in balans en kan het
zijn assimilaten kwijt in de vruchten. Daarnaast zijn er meer mogelijkheden om
met de middelen die tomatentelers nu ter beschikking staan het energieverbruik
toch nog verder te verminderen.

Foliescherm doet veelEen belangrijk hulpmiddel om het
energieverbruik te verminderen, is met twee schermen werken. Naast het al
aanwezige beweegbare energiedoek wordt dan in de eerste weken van de teelt een
vast, geperforeerd foliescherm in de kas aangebracht. Als er voldoende
instraling is, kan overdag het beweegbare scherm open en ’s nachts zijn beide
schermen dicht. Dit leidt er toe dat minder hoeft te worden gestookt. In de
eerste weken van een tomatenteelt in een winterplanting kan, vooral bij vriezend
weer, het klimaat in de kas te ‘droog’ zijn. Door gebruik te maken van een vast
foliescherm is de vochtigheidsgraad en dus het microklimaat in de kas te
verbeteren. Tevens kan met lagere buistemperaturen worden geteeld, wat milder is
voor de planten.Werken met een extra foliescherm heeft, behalve dat het
energieverbruik vermindert, nog een aantal voordelen. Doordat zo’n scherm altijd
boven het gewas aanwezig is, ontstaat geen kouval meer als het beweegbare scherm
wordt geopend. Hierdoor blijft de planttemperatuur altijd op het juiste niveau,
waardoor meer snelheid in de teelt kan worden gehouden. En dat werkt weer
positief in de strijd tegen pepinomozaïekvirus.

Wel AandachtspuntenEr zijn een aantal aandachtspunten
voor telers die werken met een aanvullend vast foliescherm. Doordat een
foliescherm meer licht weg neemt, is het zaak de plantafstand hierop af te
stemmen Dit betekent een ruimere plantafstand aanhouden bij de start van de
teelt, met lagere plantkosten als bijkomend voordeel, en telen met een hogere
snelheid. Die hogere snelheid zorgt voor een vroegere productie, zonder dat
daarbij meer energie wordt verbruikt.De planttemperatuur onder het vaste
foliescherm is ‘s nachts altijd hoger, doordat sprake is van minder uitstraling
dan in een situatie zonder foliescherm. Dit betekent dat de temperatuur in de
voornacht lager moet zijn om dezelfde planttemperatuur te bereiken voor de
generatieve sturing van het gewas. Ook dit bespaart energie.Overdag geldt
precies het omgekeerde: het vaste foliescherm maakt het zonlicht diffuus,
waardoor de planttemperatuur minder hoog wordt dan in een situatie zonder
foliescherm. Daardoor moet overdag een hogere kasttemperatuur worden nagestreefd
om de gewenste planttemperatuur te bereiken, maar dat wordt met behulp van
instraling door de zon bereikt en kost dus minder energie. Om het
vochtgehalte onder het foliescherm te beheersen en voldoende lage
voornachttemperaturen te bereiken, kan beperkt boven het foliescherm worden
gelucht. Daarnaast kan met het beweegbare scherm worden ‘gespeeld’ om dat proces
optimaal te sturen.Wanneer de tomatenplanten groter worden, het in de kas
vochtiger wordt en de buitentemperaturen stijgen, is het van belang dat het
foliescherm op tijd wordt verwijderd. Blijft het te lang liggen, dan kan het
gewas verzwakken. En dat kan, In combinatie met het vochtige klimaat, weer
leiden tot een vroege schimmelaantasting.

Op of naast het gat startenDe teelt beginnen met de
planten op of naast het plantgat speelt bij gebruik van vaste folieschermen een
belangrijke rol. Als direct op het plantgat wordt geplant, kan de jonge plant
makkelijker weggroeien. Dat zorgt voor een betere opbouw van het wortelgestel.
De plant heeft dan echter wel makkelijker de beschikking over water, dus moeten
de matten vol worden gezet met met een hoge ec om dit te compenseren. Om de
plant generatief te kunnen sturen, zal met de kastemperatuur naar een grote DIF
moeten worden gestreefd. Dat betekent een hoge middagtemperatuur realiseren om
die DIF te krijgen. Hiermee wordt de plant ook ‘op kleur’ gezet. Een vast scherm
kan helpen de hoge temperatuur met minder input van energie te bereiken, zonder
dat veel licht wordt weggenomen zoals bij een gesloten energiedoek wel
gebeurt.Werken met lage temperaturen in de voornacht en hogere in de nanacht
draagt bij aan het terugdringen van het energieverbruik. Tijdens de voornacht is
er dan geen of nauwelijks vraag naar warmte, terwijl bij de relatief hoge
temperatuur in de nanacht makkelijk kan worden geschermd. Ondanks het schermen
wordt het klimaat, door voldoende input van warmte, niet ‘doods’. Met deze
temperatuurstrategieën is het vaak mogelijk tot ver in het seizoen te
schermen.

Minimumbuis verslindt energieOp veel bedrijven is de
kas ingericht met een groeibuis. Deze buis hangt dicht bij de planten en heeft
een grotere invloed op de planttemperatuur dan de buisrail. Door met de
groeibuis te stoken is de gewenste planttemperatuur sneller bereikt, waardoor
een lagere kastemperatuur kan worden aangehouden. Aandachtspunt hierbij is wel
dat de temperatuur van de groeibuis moet worden begrensd als deze te dicht bij
de kop van de plant hangt.Werken met een standaard minimumbuis is een
energie verslindende methode. Hierop kan een teler fors besparen door de
minimumbuisverwarming alleen in te zetten op momenten dat de plant onvoldoende
actief is door een te laag vochtdeficit. Onthoud ook dat een sterke plant die
met weinig gebruik van de minimumbuis is geteeld beter bestand is tegen
schimmels dan een zwakke plant waarbij is geprobeerd de planten schimmelvrij te
houden door de minimumbuis veel te gebruiken. Telen met begrensde
buistemperaturen is tevens een goede methode om energie te besparen.

Forse besparingMet de hiervoor beschreven maatregelen
zullen telers met een wkk jaarrond tomaten kunnen telen met een gasverbruik van
35 tot 40 kuub per vierkante meter op jaarbasis. Op bedrijven zonder wkk,
met een externe CO2-bron, is dat verbruik nog verder terug te brengen, naar 25
tot 30 kuub gas per vierkante meter.

Kader

Plussen en minnen
In een praktijkvoorbeeld is te berekenen of een extra foliescherm onder het
energiedoek rendabeler is dan alleen een energiedoek. Er is uitgegaan van een
plantdatum rond half december (week 50), waarbij tot week 8 met het foliescherm
kan worden gewerkt. In deze periode is het wekelijkse energieverbruik met het
beweegbare scherm 1,10 kuub per vierkante meter. Met het foliescherm wordt
daarop 30 procent (0,33 kuub per week) bespaard. De totale besparing bedraagt
3,63 kuub per vierkante meter. Bij een gasprijs van 30 cent bedraagt de
besparing aan gas 1,09 euro per vierkante meter. De kosten voor materiaal en
aanleg van het foliescherm zijn 25 cent per vierkante meter. Met het vaste
foliescherm kan dus 84 cent per vierkante meter worden bespaard. In de
schermperiode is er gemiddeld 24.420 Joule instraling, waarmee 4 kilo tomaten
per vierkante meter is te realiseren. Door het foliescherm komt 10
procent minder licht in de kas. Dit leidt over de totale periode tot een
potentieel lagere productie van 0,4 kilo per vierkante meter. De productie komt
door de hogere teeltsnelheid echter eerder, waardoor een betere middenprijs de
lagere productie (deels) goedmaakt. In deze berekening zijn eventuele
besparingen door lagere plantkosten door te starten met een ruimere plantafstand
onder de folie achterwege gelaten.

Redactie GFActueel

Of registreer je om te kunnen reageren.